બ્રિક્સ શું છે, જેમાં ઘણા દેશો જોડાવા માંગે છે?

દક્ષિણ આફ્રિકાના કેપટાઉનમાં BRICS વિદેશ મંત્રીઓની બે દિવસીય બેઠક ચાલી રહી છે.

એસ જયશંકરે બ્રિક્સ વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં હાજરી આપી હતી

એવું માનવામાં આવે છે કે રશિયા અને ચીન બ્રિક્સ દ્વારા પશ્ચિમના વર્ચસ્વને પડકારવા માંગે છે.

આ જૂથમાં ભારતનો પણ સમાવેશ થાય છે, પરંતુ ભારતની નીતિ તમામ જૂથો સાથે સામેલ ન થવાની કે કોઈપણ જૂથમાં ન હોવાની નીતિ રહી છે.

આ વખતે બ્રિક્સનું અધ્યક્ષપદ દક્ષિણ આફ્રિકા પાસે છે અને તેની સમિટ ત્યાં યોજાવાની છે.બ્રિક્સ શું છે?

BRICS એ વિશ્વની પાંચ સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓનો સમૂહ છે.

BRICS એ અંગ્રેજી અક્ષરો B R I C S માંથી બનેલો શબ્દ છે, જેમાં દરેક અક્ષર દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ દેશો બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકા છે.

આ એવા દેશો છે જેના વિશે કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે વર્ષ 2050 સુધીમાં તેઓ ઉત્પાદન ઉદ્યોગ, સેવાઓ અને કાચા માલના મોટા સપ્લાયર બની જશે.

તેઓ માને છે કે ચીન અને ભારત મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગો અને સેવાઓના વિશ્વના મુખ્ય સપ્લાયર બનશે, જ્યારે રશિયા અને બ્રાઝિલ કાચા માલના સૌથી મોટા સપ્લાયર બનશે. BRICS ને આ નામ કોણે આપ્યું?

બ્રિટીશ અર્થશાસ્ત્રી જિમ ઓ'નીલે વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક ગોલ્ડમેન સૅક્સમાં કામ કરતી વખતે આ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. પછી શબ્દ હતો BRIC.

2010માં જ્યારે દક્ષિણ આફ્રિકાને પણ આ જૂથમાં ઉમેરવામાં આવ્યું ત્યારે તે BRICS બન્યું.

ઓ'નીલે વર્ષ 2001માં તેમના સંશોધન પેપરમાં આ શબ્દનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ કર્યો હતો.

બ્રિક્સની પ્રથમ બેઠક ક્યારે યોજાઈ હતી?

2006 માં પ્રથમ વખત, બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત અને ચીનના નેતાઓ એટલે કે BRIC પ્રથમ વખત રશિયાના સેન્ટ પીટર્સબર્ગમાં G-8 જૂથના શિખર સંમેલન સાથે મળ્યા હતા.સપ્ટેમ્બર 2006 માં, જ્યારે આ દેશોના વિદેશ પ્રધાનો ઔપચારિક રીતે ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની સામાન્ય સભા દરમિયાન મળ્યા હતા, ત્યારે જૂથનું નામ BRIC રાખવામાં આવ્યું હતું.

તે જ સમયે, BRIC દેશોની પ્રથમ શિખર સ્તરની સત્તાવાર બેઠક 16 જૂન 2009 ના રોજ યેકાટેરિનબર્ગ, રશિયામાં થઈ હતી.

આ પછી 2010માં બ્રાઝિલની રાજધાની બ્રાસીલિયામાં BRIC સમિટ યોજાઈ હતી. તે જ વર્ષે તે દક્ષિણ આફ્રિકાના ઉમેરા સાથે BRICમાંથી BRICS બન્યું.

એપ્રિલ 2011 માં ચીનના સાન્યામાં જૂથની ત્રીજી સમિટમાં દક્ષિણ આફ્રિકા પ્રથમ વખત જોડાયું હતું. શું નવા દેશોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે?

બ્રિક્સનું મુખ્યાલય ચીનના શાંઘાઈમાં છે. BRICS પરિષદો દર વર્ષે યોજાય છે અને તેમાં તમામ પાંચ સભ્ય દેશોના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો ભાગ લે છે.

જ્યારે આ સમૂહમાં ચાર દેશો હતા ત્યારે એક સભ્ય દેશ દર પાંચમા વર્ષે તેની કોન્ફરન્સનું આયોજન કરતો હતો, જ્યારે હવે દર છ વર્ષે યોજાય છે. એટલે કે દર છઠ્ઠા વર્ષે ભારત આ બેઠકનું આયોજન કરે છે.

બ્રિક્સ સમિટની અધ્યક્ષતા બ્રિક્સ સભ્ય દેશોના સર્વોચ્ચ નેતાઓ દર વર્ષે એક પછી એક કરે છે.

આ વર્ષે આ બેઠકનું આયોજન દક્ષિણ આફ્રિકા કરી રહ્યું છે.બ્રિક્સ દેશોની વસ્તી વિશ્વની વસ્તીના લગભગ 40% છે અને વૈશ્વિક જીડીપીમાં તેનો હિસ્સો લગભગ 30% છે.

બ્રિક્સ દેશો આર્થિક મુદ્દાઓ પર સાથે મળીને કામ કરવા માંગે છે, પરંતુ તેમાંથી કેટલાક વચ્ચે ભારે રાજકીય વિવાદ પણ છે. આ વિવાદોમાં ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સીમા વિવાદ સૌથી મહત્વનો છે.

સભ્ય બનવાની કોઈ ઔપચારિક રીત નથી. સભ્ય દેશો પરસ્પર સહમતિથી આ નિર્ણય લે છે.

2020 સુધી, આ જૂથમાં નવા સભ્યો ઉમેરવાની દરખાસ્ત પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું ન હતું, પરંતુ તે પછી આ જૂથને વિસ્તારવા પર ચર્ચા શરૂ થઈ.

હાલમાં, અલ્જેરિયા, આર્જેન્ટિના, બહેરીન, ઇજિપ્ત, ઇન્ડોનેશિયા, ઈરાન, સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાતે જૂથમાં જોડાવા માટે તેમની અરજીઓ સબમિટ કરી છે.

તે જ સમયે અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, બેલારુસ, કઝાકિસ્તાન, મેક્સિકો, નિકારાગુઆ, નાઈજીરીયા, પાકિસ્તાન, સેનેગલ, સુદાન, સીરિયા, થાઈલેન્ડ, ટ્યુનિશિયા, તુર્કી, ઉરુગ્વે, વેનેઝુએલા અને ઝિમ્બાબ્વેએ પણ તેના સભ્યપદમાં રસ દાખવ્યો છે.

Concluded a productive meeting of BRICS Foreign Ministers today. Thank our host FM Naledi Pandor for her hospitality.

Look forward to our meeting with Friends of BRICS tomorrow. pic.twitter.com/W3H7La3Fmb

— Dr. S. Jaishankar (@DrSJaishankar) June 1, 2023